Bại não là một nhóm các rối loạn ảnh hưởng đến khả năng di chuyển, duy trì thăng bằng và tư thế của một người. Bại não trẻ em là khuyết tật vận động phổ biến nhất ở thời thơ ấu. Từ "não" có ý nghĩa liên quan đến bộ não. Từ "bại - bại liệt" có nghĩa là yếu hoặc có vấn đề với việc sử dụng các cơ. Bại não trẻ em là do não phát triển bất thường hoặc có những tổn thương ở não đang phát triển ảnh hưởng đến khả năng kiểm soát cơ của một người.
Các triệu chứng của bại não trẻ em khác nhau ở mỗi người. Một người bị bại não nặng có thể cần sử dụng thiết bị đặc biệt để đi lại hoặc có thể hoàn toàn không đi được và cần được chăm sóc suốt đời. Mặt khác, một người bị bại não nhẹ có thể đi lại hơi khó khăn, nhưng có thể không cần bất kỳ sự trợ giúp đặc biệt nào. Bại não trẻ em không trở nên tồi tệ hơn theo thời gian, nhưng các triệu chứng cụ thể có thể thay đổi trong suốt cuộc đời của một người.
Tất cả những trẻ bị bại não trẻ em đều có vấn đề về cử động và tư thế. Nhiều trẻ cũng có các tình trạng liên quan như thiểu năng trí tuệ; co giật; các vấn đề về thị lực, thính giác hoặc lời nói; những thay đổi ở cột sống (chẳng hạn như cong vẹo cột sống); hoặc các vấn đề chung (chẳng hạn như co cứng cơ).
Bại não trẻ em thường biểu hiện triệu chứng trước 2 tuổi.
Dựa trên các triệu chứng mà bệnh nhi mắc phải, có thể thành 4 dạng bại não chính:
Các triệu chứng của bại não trẻ em khác nhau ở mỗi đứa trẻ và khác về mức độ từ nhẹ đến nặng. Một số trẻ bị bại não có thể gặp khó khăn khi đi lại và ngồi. Những trẻ bị bại não khác có thể gặp khó khăn khi cầm nắm đồ vật.
Các tác động của tình trạng này có thể trở nên rõ ràng hơn hoặc giảm đi hoặc hạn chế khi một đứa trẻ lớn lên và phát triển các kỹ năng vận động. Chúng cũng khác nhau tùy thuộc vào phần não bị ảnh hưởng.
Một số triệu chứng phổ biến bao gồm:
Những đứa trẻ bị bại não có thể bị các biến chứng, bao gồm:
Liên hệ với bác sĩ ngay lập tức nếu bạn nghĩ rằng con bạn có thể bị bại não. Chẩn đoán và điều trị sớm là rất quan trọng. Bại não không thể chữa khỏi, nhưng điều trị thường xuyên sẽ cải thiện khả năng của trẻ. Nhiều trẻ em tiếp tục được hưởng cuộc sống gần như bình thường của người lớn nếu tình trạng khuyết tật của chúng được quản lý đúng cách.
Bại não trẻ em là do não phát triển bất thường hoặc tổn thương xảy ra ở não đang phát triển ảnh hưởng đến khả năng kiểm soát cơ của trẻ. Có một số nguyên nhân có thể gây ra sự phát triển hoặc hư hỏng bất thường. Mọi người thường nghĩ rằng bại não trẻ em chủ yếu là do thiếu oxy trong quá trình sinh nở. Hiện nay, các nhà khoa học nghĩ rằng điều này chỉ gây ra một số ít các trường hợp bại não trẻ em.
Sự phát triển bất thường của não hoặc tổn thương não dẫn đến bại não trẻ em có thể xảy ra trước khi sinh, trong khi sinh, trong vòng một tháng sau khi sinh, hoặc trong những năm đầu đời của trẻ, khi não vẫn đang trong giai đoạn phát triển. Bại não trẻ em liên quan đến sự phát triển bất thường của não hoặc tổn thương xảy ra trước hoặc trong khi sinh được gọi là bại não trẻ em bẩm sinh.
Đa số bại não trẻ em (85% –90%) là bẩm sinh. Trong nhiều trường hợp, nguyên nhân cụ thể không được tìm ra. Một tỷ lệ nhỏ của bại não trẻ em là do não phát triển bất thường hoặc tổn thương xảy ra hơn 28 ngày sau khi sinh. Đây được gọi là bại não trẻ em mắc phải, và thường liên quan đến nhiễm trùng (chẳng hạn như viêm màng não) hoặc chấn thương đầu.
Dạng bại não này thường do một vấn đề nào đó ảnh hưởng đến sự phát triển não bộ của em bé khi đang trong bụng mẹ, bao gồm:
Bại não đôi khi cũng có thể do não của đứa trẻ bị tổn thương trong hoặc một thời gian ngắn sau khi sinh. Ví dụ như:
Một số yếu tố khiến trẻ sơ sinh có nguy cơ bị bại não cao hơn, bao gồm các:
Siêu âm sọ não: Một thiết bị cầm tay nhỏ phát ra sóng âm thanh được di chuyển trên đỉnh đầu của trẻ để tạo ra hình ảnh về não của chúng.
Quét MRI: Một máy quét sử dụng từ trường và sóng vô tuyến để tạo ra hình ảnh chi tiết hơn về não.
Chụp CT: Một máy quét chụp một số hình ảnh X-quang để tạo ra hình ảnh chi tiết của não.
Ngoài ra, các xét nghiệm khác có thể được sử dụng để giúp xác nhận bại não và loại trừ các tình trạng khác bao gồm:
Điện não đồ (EEG): Các miếng đệm nhỏ được đặt trên da đầu để theo dõi hoạt động của não và kiểm tra các dấu hiệu của bệnh động kinh.
Điện cơ đồ (EMG): Những chiếc kim nhỏ được đưa nhẹ nhàng vào các cơ và dây thần kinh để kiểm tra xem chúng hoạt động tốt như thế nào.
Xét nghiệm máu: Kiểm tra các vấn đề có thể gây ra các triệu chứng tương tự như bại não.
Mục tiêu của điều trị là cải thiện các hạn chế và ngăn ngừa các biến chứng. Điều trị có thể bao gồm hỗ trợ trợ giúp, thuốc hoặc phẫu thuật.
Phương tiện trợ giúp
Các phương tiện trợ giúp bao gồm:
Thuốc men
Thuốc giãn cơ thường được sử dụng để điều trị các triệu chứng của chứng co cứng, giúp thư giãn các cơ và giảm đau do co thắt cơ.
Các thuốc sau có thể được bác sĩ kê đơn: Baclofen, dantrolene (Dantrium), diazepam (Valium), tizanidine (Zanaflex). Baclofen, diazepam, tizanidine và đôi khi là dantrolene có thể làm giảm tình trạng co cứng. Thuốc baclofen nội tủy (thông qua bơm và ống thông dưới da) là phương pháp điều trị hiệu quả nhất đối với chứng co cứng nặng.
Độc tố botulinum có thể được tiêm vào cơ bắp để giảm lực kéo không đồng đều của chúng tại các khớp và ngăn chặn sự co cứng cố định.
Phẫu thuật
Phẫu thuật chỉnh hình có thể được sử dụng để giảm đau và cải thiện khả năng vận động. Nó cũng có thể cần thiết để giải phóng các cơ bị căng hoặc điều chỉnh các bất thường của xương do co cứng.
Phương pháp phẫu thuật cắt đốt sống lưng có chọn lọc (SDR) có thể được khuyến nghị là biện pháp cuối cùng để giảm đau mãn tính hoặc co cứng. Nó liên quan đến việc cắt các dây thần kinh gần gốc của cột sống.
Điều trị khác
Các loại điều trị bại não khác bao gồm:
Chế độ sinh hoạt:
Chế độ dinh dưỡng:
Trẻ mắc bệnh bại não nên được cho ăn những thức ăn dễ tiêu hóa và những thức ăn mềm hay dạng lỏng. Các món ăn nên đa dạng, đầy đủ và cân đối các các dưỡng chất như protein (thịt, cá, trứng, sữa...), glucid (gạo, ngũ cốc, khoai...), lipid, vitamin, khoáng chất và chất xơ.
Phần lớn các yếu tố gây ra bại não không phải lúc nào cũng có thể ngăn ngừa được. Tuy nhiên, nếu đang mang thai hoặc dự định có thai, người mẹ có thể thực hiện một số biện pháp phòng ngừa để giảm thiểu các biến chứng.
Mọi thông tin trên đây chỉ mang tính chất tham khảo. Việc sử dụng thuốc phải tuân theo hướng dẫn của bác sĩ chuyên môn.